Vô sinh nam chiếm khoảng 40–50% nguyên nhân trong các cặp đôi hiếm muộn – nhưng nam giới thường là người cuối cùng chịu đi khám. Bài viết này trình bày cụ thể: khám vô sinh nam gồm những gì, công nghệ hiện đại nào đang được áp dụng và tiêu chí chọn cơ sở khám.
Xét nghiệm sàng lọc ban đầu cho nam
Tinh dịch đồ (Semen Analysis) là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Theo tiêu chuẩn WHO 2021, kết quả bình thường gồm: thể tích ≥ 1,4ml, pH 7,2–8,0, nồng độ ≥ 16 triệu tinh trùng/ml, tỷ lệ di động tiến (PR) ≥ 30%, hình thái bình thường (Kruger strict) ≥ 4%.
Lưu ý quan trọng: tinh dịch đồ có thể biến động giữa các lần – cần làm ít nhất 2 lần cách nhau 2–4 tuần trước khi kết luận. Nhiệt độ, bệnh cúm gần đây, căng thẳng đều có thể ảnh hưởng tạm thời đến kết quả.
Xét nghiệm chuyên sâu khi tinh dịch đồ bất thường
Khi tinh dịch đồ cho kết quả bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm:
• DNA Fragmentation Index (DFI): đánh giá tỷ lệ phân mảnh DNA tinh trùng. DFI > 25% liên quan đến tỷ lệ thụ thai thấp, sảy thai sớm và thất bại IVF. Đây là xét nghiệm quan trọng thường bị bỏ qua.
• MAR test: phát hiện kháng thể kháng tinh trùng – một số nam giới sinh kháng thể tự chống lại tinh trùng của chính mình.
• Hormone nam (Testosterone, FSH, LH, Prolactin): xác định nguyên nhân tại tinh hoàn hay tuyến yên.
• Siêu âm tinh hoàn, mào tinh, túi tinh: phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh, tắc mào tinh, nang tinh mạc.
• Karyotype và xét nghiệm AZF (gen vùng AZF trên nhiễm sắc thể Y): chỉ định khi tinh trùng rất ít hoặc không có.
Công nghệ tìm tinh trùng hiện đại cho ca khó
Với trường hợp vô tinh (không có tinh trùng trong tinh dịch), không phải hết hy vọng hoàn toàn:
• TESE (Testicular Sperm Extraction): sinh thiết tinh hoàn để tìm tinh trùng trực tiếp – áp dụng cho vô tinh do tắc nghẽn hoặc sản xuất ít.
• Micro-TESE: vi phẫu tinh hoàn dưới kính hiển vi phóng đại, tìm chính xác các ống sinh tinh còn hoạt động – tỷ lệ tìm được tinh trùng cao hơn TESE thông thường.
• Microfluidics / Chip phân tách tinh trùng: công nghệ mới giúp chọn lọc tinh trùng di động tốt nhất và ít DNA tổn thương nhất từ mẫu tinh dịch kém chất lượng.
Tiêu chí chọn cơ sở khám vô sinh nam
Ưu tiên cơ sở có: bác sĩ nam khoa hoặc tiết niệu nam khoa chuyên về vô sinh nam; phòng xét nghiệm tinh dịch đồ với kỹ thuật viên được đào tạo chuyên sâu (kết quả tinh dịch đồ rất phụ thuộc vào người đọc); khả năng thực hiện DFI và các xét nghiệm chuyên sâu tại chỗ hoặc liên kết lab chuẩn.
Nếu bạn ở tỉnh, có thể bắt đầu với tinh dịch đồ tại cơ sở gần nhà, sau đó mang kết quả để tư vấn online miễn phí với chuyên gia trước khi quyết định bước tiếp theo. Tìm hiểu thêm về tinh trùng yếu có khó có con không để hiểu rõ hơn về mức độ ảnh hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Nam giới khám vô sinh cần chuẩn bị gì? Kiêng quan hệ 3–5 ngày trước khi làm tinh dịch đồ. Mang theo CMND. Nếu đã có kết quả xét nghiệm trước, mang theo để so sánh.
Tinh trùng yếu có thể cải thiện không? Tùy nguyên nhân. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể phẫu thuật. Thiếu vi chất (kẽm, selenium, coenzyme Q10) có thể bổ sung. Tinh trùng tái tạo trong 72–90 ngày – thay đổi lối sống trong 3 tháng có thể cải thiện đáng kể.
Vô tinh hoàn toàn có còn khả năng làm cha sinh học không? Với vô tinh do tắc nghẽn, tỷ lệ tìm được tinh trùng qua TESE/Micro-TESE khá cao (60–90%). Với vô tinh do sản xuất kém, tỷ lệ thấp hơn (20–50%) nhưng vẫn có hy vọng với Micro-TESE.
Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa. Nếu bạn có thắc mắc về trường hợp cụ thể, hãy tư vấn online miễn phí với chuyên gia.
